Zatrzymanie pojazdu zaczyna się przed naciśnięciem pedału hamulca: kierowca musi dostrzec zagrożenie, podjąć decyzję i zareagować. Droga zatrzymania obejmuje więc zarówno odcinek pokonany w czasie reakcji, jak i właściwe hamowanie, a jej długość zależy także od prędkości początkowej oraz przyczepności nawierzchni. secs
Etapy czasu reakcji kierowcy: percepcja, decyzja i działanie
Czas reakcji kierowcy to sekwencja poprzedzająca rozpoczęcie hamowania: najpierw następuje percepcja sygnału o zagrożeniu, potem ocena sytuacji i decyzja o działaniu, a na końcu psychofizyczna reakcja, czyli faktyczne wykonanie tego działania. Dopiero po jej zakończeniu pojazd zaczyna hamować.
Wydłużenie któregokolwiek etapu przesuwa moment podjęcia działania. Samochód pokonuje wtedy większą odległość, zanim kierowca rozpocznie hamowanie, dlatego czas reakcji wpływa na przebieg zdarzenia jeszcze przed zadziałaniem układu hamulcowego.
Droga zatrzymania po zauważeniu zagrożenia
Droga zatrzymania to odcinek od chwili zauważenia zagrożenia do całkowitego zatrzymania pojazdu. Jest więc szerszym pojęciem niż droga hamowania, która obejmuje wyłącznie dystans pokonany podczas skutecznego hamowania.
W całkowitym czasie zatrzymania mieszczą się trzy następujące po sobie fazy:
- czas reakcji kierowcy, od zauważenia zagrożenia do rozpoczęcia działania;
- czas uruchamiania układu hamulcowego i narastania jego skuteczności;
- czas pełnego hamowania, aż do zatrzymania pojazdu.
Oznacza to, że samochód pokonuje część drogi jeszcze przed osiągnięciem pełnej siły hamowania. Dlatego przy ocenie możliwości uniknięcia zderzenia należy brać pod uwagę całą drogę zatrzymania, a nie tylko odcinek widoczny od momentu rozpoczęcia hamowania.
Wpływ prędkości i przyczepności nawierzchni na drogę zatrzymania
Prędkość początkowa wpływa na obie części drogi zatrzymania: odcinek pokonany podczas reakcji oraz drogę hamowania. W modelu najkrótszej drogi zatrzymania przyjmuje się prędkość końcową równą zero, a część hamowania jest ograniczona dostępną przyczepnością opon do nawierzchni. Wraz ze wzrostem prędkości rośnie więc dystans, który pojazd pokonuje przed zatrzymaniem.
Znaczenie ma także współczynnik przyczepności ślizgowej μ, powiązany z rodzajem i stanem nawierzchni. Im mniejsza przyczepność, tym dłuższa droga hamowania, a w konsekwencji również droga zatrzymania. Sucha nawierzchnia zwykle zapewnia lepsze warunki niż mokra, zaśnieżona lub oblodzona, jednak ostateczna wartość zależy od rzeczywistego stanu drogi oraz kontaktu opon z podłożem. Dlatego ocena zatrzymywania powinna uwzględniać jednocześnie prędkość początkową, reakcję kierowcy i przyczepność, a nie samą drogę hamowania.
Czynniki wydłużające czas reakcji kierowcy
Czas reakcji wydłużają zarówno czynniki psychofizyczne, jak i warunki, w których kierowca musi ocenić zagrożenie. Alkohol może opóźniać reakcję, a jego wpływ wiąże się ze stężeniem alkoholu. Podobnie działają zmęczenie, senność, ból lub gorsze samopoczucie — subiektywne poczucie gotowości nie gwarantuje wtedy sprawnej reakcji.
- Rozproszenie uwagi — rozmowa przez telefon, rozmowa z pasażerem lub zapalanie papierosa odciągają uwagę od sytuacji na drodze.
- Ograniczona widoczność — niewyraźnie dostrzeżona przeszkoda daje mniej czasu na jej rozpoznanie i odpowiedź.
- Złożoność sytuacji — zaskoczenie, nietypowy układ zdarzeń lub konieczność rozważenia kilku możliwości utrudniają szybkie podjęcie decyzji.
- Zmęczenie i monotonia — osłabiają czujność oraz koncentrację, zwłaszcza podczas długiej lub jednostajnej jazdy.